Sáng kiến Vành đai và con đường: Trung Quốc đang vẽ lại bản đồ khoa học thế giới
Sáng kiến Một vành đai và một con đường – siêu dự án của Trung Quốc với cơ sở hạ tầng ở quy mô toàn cầu, sẽ chuyển đổi cuộc sống và công việc của hàng triệu nhà nghiên cứu. Sáng kiến Một Vành đai và một con đường. Nguồn: Conversation. Một buổi sáng tháng 11 lạnh giá, dù cách gia đình ở Bangladesh 3000km, Ashraf Islam không lấy đó làm phiền mà chỉ nghĩ đến các cơ hội nghiên cứu mà anh có khi tới Bắc Kinh làm nghiên cứu sinh về kỹ thuật loại bỏ chất hữu cơ khỏi nước thải, một vấn đề đang nhức nhối ở đất nước mình. “Dù ở nhà, chúng tôi có những cơ sở nghiên cứu tốt nhưng các cơ sở nghiên cứu ở đây hoàn toàn khác do với những gì chúng tôi đã từng sử dụng trước đây”, Islam nói. Một nghiên cứu sinh khác là Htet Aung Phyo từ Myanmar nhận được học bổng do Trung Quốc tài trợ để nghiên cứu về cách sử dụng vi khuẩn để tách chiết đồng từ quặng nghèo. Nếu dự án của anh thành công, sẽ có thể hỗ trợ công việc của những người công nhân mỏ ở Myanmar, một vài mỏ trong số đó do một công ty Trung Quốc khai thác. Một kết quả mang tính đột phá sẽ đem lại nhiều việc làm hơn cho người dân đất nước anh. “Điều đó giải thích tại sao tôi đang ở đây”, anh nói một cách tự hào. Phyo và Islam là hai trong số 1.300 sinh viên từ hàng chục quốc gia đang dành trên 4 năm nghiên cứu và học tập tại Bắc Kinh với mục tiêu giải quyết các vấn đề khoa học ở đất nước mình. 200 học bổng được trao hằng năm từ Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) kết hợp với Viện Hàn lâm Khoa học thế giới (TWAS) ở Trieste, Ý. Nhưng đây không phải là chương trình học bổng thông thường mà là một phần trong Sáng kiến Vành đai và con đường (The Belt and Road Initiative BRI), chương trình cho vay vốn và đầu tư lớn nhất thế giới, bao gồm cả một số tài trợ, vốn được Trung Quốc phân chia cùng 126 quốc gia. Trên khắp thế giới, chính quyền Trung Quốc cùng các công ty và doanh nghiệp địa phương thuộc các quốc gia đối tác xây dựng đường bộ, thiết kế đường sắt cao tốc, khai thác các nguồn nhiên liệu hóa thạch dự trữ, chuyển đổi thành nguyên liệu cho các nhà máy điện, lắp đặt hàng trăm ngàn camera giám sát, xây dựng các cảng biển và hàng không. Đây là một phần của một kế hoạch khổng lồ của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhằm chuyển đổi các mạng lưới thương mại toàn cầu thành một thị trường cung cấp nguyên liệu và tiêu thụ hàng hóa của quốc gia này. Trung Quốc hiện dành một khoản hơn 1 nghìn tỉ USD để cho ít nhất 100 quốc gia thuộc nhóm BRI vay làm đường bộ, đường sắt cao tốc, nhà máy điện, cảng biển và hàng không. Các công ty Trung Quốc thậm chí còn xây dựng cả các thành phố mới, như Port City Colombo, vốn được kỳ vọng là một trung tâm tài chính hàng hải ở Đông Á, sau thủ đô của Sri Lanka. Các quốc gia BRI được hưởng lợi từ cơ sở hạ tầng mới này và ngược lại, Trung Quốc là tìm kiếm thị những thị trường mới cho hàng hóa và dịch vụ của mình cũng như những con đường mới và đường sắt mới để vận chuyển chúng. Ông Tập Cận Bình và các lãnh đạo Trung Quốc khác thấy khoa học như yếu tố trung tâm trong việc xây dựng những cây cầu với các quốc gia khác và Bai Chunli, Chủ tịch CAS, cũng nhấn mạnh trong Bản tin của CAS (CAS Bulletin) vào năm ngoái như vậy: “KH, CN và đổi mới sáng tạo là yếu tố cốt lõi lèo lái sự phát triển của BRI”. Các trường đại học của Trung Quốc – cùng với mạng lưới rộng lớn của các viện nghiên cứu thành viên CAS – đang tỏa rộng khắp toàn cầu. Họ đang đề xuất hỗ trợ khoa học và ký các thỏa thuận hợp tác trên một mức độ chưa từng thấy, kể từ khi Mỹ và Liên Xô chạy đua cấp học bổng cho các nhà nghiên cứu trong các quốc gia liên minh trong thời kỳ Chiến tranh lạnh. Vào ngày 19/4/2019, Bai loan báo, CAS đã đầu tư hơn 1,8 tỷ nhân dân tệ (khoảng 268 triệu USD) cho các dự án KH&CN – một phần của BRI. Tại Sri Lanka, Trung Quốc đồng tài trợ cho một trung tâm nghiên cứu nước ngọt an toàn và hỗ trợ điều tra khủng hoảng về bệnh thận ở các cộng đồng dân cư nông thôn của đất nước này. Tại Pakistan, họ đồng bảo trợ một loạt các trung tâm nghiên cứu với mục tiêu tìm hiểu về các chủ đề từ lúa gạo đến trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật đường sắt. Tại trung tâm châu Âu, một công viên khoa học Trung – Bỉ tạo điều kiện cho các công ty mở rộng quy mô thương mại về các thiết bị y tế, điện Mặt trời và nhiều loại công nghệ tiên tiến khác. Còn ở Nam Mỹ, Trung Quốc là đối tác của Chile và Argentina, tham gia vào các trung tâm nghiên cứu vật lý thiên văn và tăng cường khả năng truy cập vào một số khu bảo tồn quý giá bậc nhất thế giới. Về tổng thể, khía cạnh khoa học của BRI tác động đến hàng chục nghìn nhà nghiên cứu và nghiên cứu sinh, hàng trăm trường đại học. Sự đầu
